Dlaczego chłopcy się biją? Agresywne zachowania dzieci w wieku przedszkolnym.

Zabieram Was dzisiaj ze sobą na salę przedszkolną. Jest czas swobodnych zabaw, które dzieci organizują sobie same, bawią się w co chcą i czym chcą. Dziewczynki przeważnie mają swoją jedną lub dwie przyjaciółki i to z nimi bawią się najchętniej, a chłopcy bawią się w większych grupach.

Obserwujemy przez chwilę ich zabawę…

Dziewczynki bawią się w ulubioną bajkę, lekarza, dom. Chłopcy konstruują coś z klocków, bawią się w wyścigi samochodami, albo… się przepychają, „walczą” ze sobą, ale zdarza się, że któryś z nich się zdenerwuje i mocniej kogoś uderzy, bo ktoś mu zepsuł to co ułożył, ktoś zabrał zabawkę czy przeszkodził w zabawie.

I ja dzisiaj o tym- o agresji wśród chłopców w wieku przedszkolnym. Czy można mówić w takiej sytuacji o agresji i przemocy? Jak ją rozumieć? Czy jest to normalne? Czy to oznacza, że w przyszłości będą złymi ludźmi?

Ale zanim przejdziemy do agresji warto wspomnieć o rozwoju społecznym i emocjonalnym dzieci.

Rozwój społeczny i emocjonalny

Jedną z najważniejszy rzeczy jakie dzieci musza się nauczyć, jest stworzenie relacji z rodzicami, rówieśnikami, nauczenie się reguł panujących w danym społeczeństwie, monitorowania własnych odczuć i zachowań oraz rozumienia zachowań i odczuć innych ludzi. Na to wszystko jak funkcjonują wpływ ma kilka rzeczy.

Temperament to coś z czym każdy z nas przychodzi na ten świat. Jest bardzo kluczowy jeśli chodzi o to, jak dziecko współdziała z otaczającym je środowiskiem. Na to jak się dany temperament będzie objawiał u dziecka mają wpływ style wychowania i inne aspekty dziecięcych doświadczeń. Kiedy dziecko jest nieśmiałe a rodzice nie będą się angażowali w zabawę z nim, może to prowadzić do wzmocnienia początkowych predyspozycji dziecka. Natomiast kiedy rodzice delikatnie będą zachęcali nieśmiałe dziecko do zabawy, stanie się ono bardziej otwarte. Znowu, kiedy śmiałe dziecko wychowywane jest przez śmiałych rodziców będzie doświadczać świata i reagować na nie inaczej niż dziecko o tym samym temperamencie wychowane przez rodziców wycofanych. Dziecko jest w stanie nauczyć się różnorodnych reakcji na świat.

Kolejną kwestią która oddziałuje na dziecko jest socjalizacja, czyli wpływ otoczenia na osobowość dziecka, przyjmowanie norm, wartości, wchodzenie w role społeczne. Dziecko obserwuje jak się zachowują kobiety, mężczyźni, naśladuje dane zachowania w zabawach, odzwierciedla sytuacje w rozmowach.

Warto się również przyjrzeć relacjom rówieśniczym i tego jak się kształtują. Obserwując dzieci, kiedy się bawią, widzi się jaka różnica jest między nimi. Dzieci odmiennych płci zazwyczaj wolą się od siebie izolować, dziewczynki bawią się ze sobą a chłopcy w swoim towarzystwie.

Zachowanie chłopców a dziewczyn

Podczas zabaw chłopcy są bardziej agresywni niż dziewczynki (choć występują wyjątki, ja również mam takie w grupie). Dziewczynki dobierają się w mniejsze grupy, natomiast u chłopaków relacje mają strukturę hierarchiczną, lub „hierarchię dziobania”. Co to znaczy? W potocznym znaczeniu niesie to przekaz informacyjny o tym, że im wyżej się ktoś znajduje w hierarchii grupy , tym mniejsze prawdopodobieństwo doświadczenia agresji ze strony rówieśników.

Wniosek ten wywodzi się z badań, jakie norweski zoolog Thorleif Schjelderup-Ebbe przeprowadził w kurniku na stadzie kur. Obserwacje zachodzących między nimi sytuacji kryzysowych wykazały, że im kura znajduje się niżej w hierarchii stada, tym częściej jest dziobana, gdyż dziobią ją kury znajdujące się wyżej od niej w hierarchii stada. Jednocześnie im kura znajduje się wyżej w hierarchii stada, tym częściej dziobie inne, tzn. dziobane są przez nią kury znajdujące się niżej od niej.

Psycholodzy ewolucyjni są przekonani, że różnice te między płciami mają charakter wrodzony i mogą po części wiązać się z różnicami w stężeniu testosteronu. Nie znaczy to, ze styl wychowania czy inne czynniki zewnętrzne nie mają tu żadnego znaczenia. Teoretycy społeczno- poznwaczy przypominają, że dzieci uczą się ról płciowych i związanych z płcią zachowań- takich jak agresywność, współzawodnictwo i współpraca – poprzez naśladowanie społecznego otoczenia i modeli ról.

Czy mam agresywne dziecko?

Co oznacza słowo agresja? Zaczepianie, napadanie, zbliżania się do czegoś, nacieranie na to, stawianiw czoła wyzwaniom. Są to również wszelkie działania charakteryzujące się atakowaniem.

Agresję można klasyfikować na różne sposoby poczynając od: czynników wewnętrznych: cechy osobowości, temperament, a kończąc na koncepcji obiektywnej (oddziaływania środowiskowe lub zachowanie).

Agresywne zachowanie jest częścią typowego rozwoju małych dzieci. W wieku od 2 do 3 lat zdecydowana większość dzieci wykazuje najwyższy poziom agresji. Młodsze dziecko wciąż uczy się wszelkiego rodzaju nowych umiejętności, od używania nożyczek po mówienie skomplikowanych zdań. Może łatwo być sfrustrowane wszystkim, co usiłuje osiągnąć, a się mu nie udaje i skończy się to na tym, że rzuci się na towarzysza zabaw.

Wiele dzieci od czasu do czasu szczypie, bije, kopie lub krzyczy. To wszystko związane jest z doświadczeniami jakie aktualnie przechodzi dziecko, z jego potrzebami emocjami.

Przykłady:

  • Dziecko może czuć się urażone zachowaniem drugiego dziecka, bo je przezywa i z tego powodu może je popchnąć.
  • Innym razem twoje dziecko może być po prostu zmęczone i głodne. Nie wie, jak sobie z tym poradzić, więc odpowiada gryząc, uderzając lub wpadając w złość.
  • Jeśli dziecko uczęszcza do żłobka lub przedszkola przyzwyczaja się także do przebywania poza domem, to jest również powód takich zachowań
  • A może przechodzi traumatyczne przeżycie (takie jak niedawny rozwód lub choroba w rodzinie), co wywołuje więcej bólu i złości, niż może sobie z tym poradzić.

Szokujące może się wydawać, że agresja jest normalną częścią rozwoju dziecka, ale tak jest. Nas dorosłych to przeraża, bo od razu przewidujemy patrząc na takie zachowanie dziecka najgorsze scenariusze, że będzie kiedyś dopuszczało się jakichś rozboji, trafi do jakiejś grupy przestępczej…

Bez względu na przyczynę agresji twojego dziecka, prawdopodobnie z tego wyrośnie, gdy będzie potrafiło lepiej wykorzystać słowa zamiast pięści i stóp, aby rozwiązać swoje problemy. Kluczem jest pomóc mu uświadomić sobie, że uzyska lepsze rezultaty w sporze, jeśli porozmawia z kolegą niż go uderzy.

Jak mogę pomóc dziecku radzić sobie z agresją?

Agresywne zachowanie jest normalną i typową częścią dorastania i bardzo ważne jest, aby rodzice pomagali swoim dzieciom uczyć się, jak sobie z tym radzić. W miarę jak przedszkolaki dorastają, stają się mniej agresywni wobec rówieśników głównie dlatego, że części ich mózgu, które kontrolują agresję, są lepiej rozwinięte.

Na zachowanie agresywne nie tylko powinno się reagować, ale również pomagać dziecku nauczyć się odpowiednich strategii, aby pomóc mu zaspokoić jego potrzeby i współdziałać z innymi w konstruktywny sposób. Poniższe rady mogą pomóc nie tylko rodzicom, ale również opiekunom czy nauczycielom, którzy pracują z małymi dziećmi.

  • Przeczytajcie dziecku/ dzieciom bajkę, w której pojawiają się sytuacje gdzie bohater odczuwa gniew czy zachowuje się agresywnie. Porozmawiajcie o emocjach, jakie czują bohaterowie. Zapytajcie dziecko, jak inaczej postacie mogą poradzić sobie z ich uczuciami. Przypomnijcie dziecku sytuacje, kiedy ono również tak się czuło, jak się wtedy zachowało i czy mogło sprawić, że sytuacja zakończy się lepiej. Przedszkolaki potrafią uczyć się alternatywy dla agresji. Im więcej wyborów dziecko widzi tym mniej prawdopodobne, że będzie działać agresywnie.
  • Zauważajcie u dziecka zachowanie, mówcie mu o tym, kiedy zaobserwujcie, że nie uderzyło kogoś, tylko podeszło, porozmawiało.
  • Twój udział w zabawie dzieci, bawiąc się z dziećmi masz szansę zauważyć co sprawia, że zachowują się agresywnie i możesz zaproponować im inne sposoby rozwiązania sytuacji
  • Wspólne wymyślanie historii, w których ludzie są sfrustrowani, np. „Karol bawił się piłką, gdy Antek przyszedł i mu ją zabrał…”. Zachęćcie dzieci aby wymyśliły następną część. Zapytaj: „Jak myślicie co zrobił Karol? I jak mógł się zachować inaczej?”
  • Jeśli twoje dziecko kogoś bije włącz go w pomoc poszkodowanego dziecka. To pomaga rozwijać empatię dla innych i zrozumienie bólu, jaki mogą powodować agresywne działania.
  • Pomóż dziecku nauczyć się przepraszać i zrozumieć, jak wziąć odpowiedzialność za zranienie kogoś. Podejmowanie kroków w celu poprawy sytuacji to bardzo ważne umiejętności dla przedszkolaków.
  • Bądź dobrym wzorem do naśladowania jeżeli chodzi o radzenie sobie z frustracją. Kiedy jesteś sfrustrowany, dziel się swoimi uczuciami i rozmawiaj o różnych sposobach radzenia sobie z tym
  • Przekazuj zasady, stawiaj granice, które są odpowiednie dla wieku. Rozmawiajcie o nich codziennie
  • Warto ustalić z dzieckiem kodeks zachowań i często mu o tym przypominać, co jest akceptowalne a co niedopuszczalne Na przykład, jeśli idziesz do parku, przypomnij, że ważne jest, aby poczekać na swoją kolej i nie popychać dzieci.
  • Takie sytuacje to szansa aby pokazać dziecku, że każdy człowiek ma swoje granice, jeden może się na coś zgadzać, drugiemu już dane zachowanie może się nie podobać. W sytuacji kiedy dzieci się biją warto podejść i zapytać: Czy bijecie się, bo to wspólna zabawa, czy jedno z dzieci chce tak robić a drugie nie chce?

Jak my powinniśmy się zachować, kiedy dziecko jest agresywne?

  • Przede wszystkim zachowaj spokój, co jest bardzo trudne. Daj dziecku przykład. Bez względu na to, jak bardzo jesteś źły, staraj się nie krzyczeć, ani nie mówić dziecku, że jest złe. Zamiast tego kontroluj swój temperament i spróbuj zrozumieć, co spowodowało, że doszło do takiej sytuacji, że dziecko się agresywnie zachowało.
  • Obserwuj dzieci, łatwiej będzie dostrzec przyczyny agresywnego zachowania oraz szybko zareagować, żeby do takich sytuacji nie dopuszczać. Kiedy widzisz, że dojdzie do spięcia między dziećmi, dobrze już je jak najszybciej rozdzielić, dać im czas na wyciszenie się.
  • Bądź cierpliwy, stanowczy, bezpośredni i spójny w swoich wskazówkach i prośbach dotyczących oczekiwań, obowiązków, zasad i sposobów interakcji z innymi. To pomaga dziecku zrozumieć i zarządzać swoimi emocjami i relacjami na co dzień.
  • Daj dziecku dobry przykład. Modelowanie pozytywnych sposobów rozwiązywania konfliktów i komunikowania się kiedy emocje są zaangażowane ma duży wpływ na rozwój pozytywnych umiejętności społecznych twojego dziecka.
  • Mądrze wybieraj bajki, które dziecko może oglądać. Niewinnie wyglądające bajki czy gry komputerowe przeznaczone dla dzieci są pełne zachowań agresywnych. Spróbuj więc monitorować czas, w którym dziecko może oglądać bajkę czy grać.

Jak już widzimy, to normalne, że dzieci zachowują się agresywnie i ma na to wpływ wiele czynników. Nasza rola jest bardzo ważna, aby dzieciom w opanowaniu cienkiej linii między zabawą fizyczną a agresją fizyczna.

Źródła:

  1. H. Liberska, M. Farnicka Psychologia agresji
  2. P, G. Zimbardo, R. L. Johnson, V. McCann Psychologia. Kluczowe koncepcje.
  3. P. G. Zimbardo, R. J. Gerrig Psychologia i życie
  4. M. Raaijmakers Aggressive Behavior in Preschool Children
  5. http://www.child-encyclopedia.com
  6. Wikipedia
  7. A. Stein Nowe wychowanie seksualne

Może spodoba Ci się też o...

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *